Wat bevordert agressief gedrag?

Bijna iedereen kan, wanneer hij dat nodig vindt is of zich daartoe getriggerd voelt, agressief gedrag neerzetten.

Daarbij is de scheidslijn tussen oorzaken en redenen voor agressie enerzijds en omstandigheden die het gebruik van agressie bevorderen anderzijds, nogal dun. Bepaalde omstandigheden maken het je makkelijker de redelijkheid opzij te zetten en de agressie toe te laten dan andere.

Hieronder een selectie van omstandigheden.

1. Stress

Alle omstandigheden die stress veroorzaken, bevorderen ook agressief gedrag.

De reden is dat wanneer mensen zijn gestrest, ze makkelijker de rede uit het oog verliezen, gefrustreerd raken, en makkelijker de controle over zichzelf verliezen. Mensen onder stress kennen minder remmingen en laten impulsief gedrag makkelijker toe.

Daarom bevorderen (het hoeft echter niet) zaken als lawaai, een volgepropte agenda, weggebruikers dicht op je lip en huilende kinderen, de mate waarin je makkelijk agressief wordt.

2. Bedreigende situaties

Wanneer je een grote beer tegenover je je vindt, voel je je bedreigd. Evenzo wanneer je iemand met een mes of pistool op je af ziet komen. Naarmate je je meer bedreigd voelt, kun je makkelijker agressief worden: je bent bereid om voor jezelf te vechten. - Sommige mensen juist niet, die bevriezen dan.

Het gaat hier om de perceptie van het gevaar, niet het gevaar zelf.

Daarom spelen de mate waarin de omstandigheden deze perceptie bevorderen dan wel teniet doen, mee in hoe agressief iemand reageert. Zo zijn mensen meestal banger in het donker en reageren ze, waneer er dan iets gebeurt, heftiger. Ook wanneer iemand anders nadrukkelijk fluistert dat het die en die eng is, heeft dat gevolgen voor de perceptie.

3. Er niet toe doen

Wanneer je het gevoel krijgt dat je er niet (meer) toe doet, voel je je in essentie in je bestaan ontkend, ook al realiseer je je dat niet zo. Dit kan grote angst oproepen en dikwijls ook een verlangen om de bedreiging die op je af komt ongedaan te maken (een andere keuze die je hebt is depressief worden). Dit element komt terug in vrijwel alle redenen waarom iemand agressief wordt.

Gebrek aan warmte in relaties (man en vrouw die langs elkaar heen leven), een autoritaire werkomgeving en het ontbreken van overlegsituaties (commanderende collega's, bazen en ouders), het risico niet mee te tellen (kans op verlies van respect of status), eenzaamheid, het ontbreken van uitdagingen en/of een reden om te leven, en het gevoel er niet meer bij te horen (racisme) zijn allemaal factoren die agressief gedrag kunnen voeden dan wel oproepen.

4. Een omgeving die agressie waardeert

Er zijn genoeg omgevingen en culturen die agressie positief waarderen. Denk aan groepen jongeren of voetbalsupporters waarbij agressief optreden de norm is en je enkel status verwerft door aan deze norm te voldoen. Denk aan de nozems van vroeger of de Lonsdale-kids uit de dorpen, of de Marokkaanse groepen jongeren in de buitenwijken.

Ook een samenleving en cultuur die hardheid, autoriteit, dominantie en agressie positief waardeert, en waarin agressie in de sfeer van beeld, verschijningen en uitingen normaal is, zoals de post-kapitalistische samenleving zoals wij die kennen, verlaagt de drempel voor individuen en groepen om zich hard en agressief te gedragen. [Verder lezen in volgende kolom]

5. Voorbeelden

Kinderen leren altijd veel van hun omgeving, ze nemen patronen van handelen over, en denkbeelden over wat normaal is en wat niet. Ze maken ouders mee die altijd ruzie maken, onverschillig en gemeen zijn, en elkaar achterna zitten. Ze wonen in een buurt waar hard en agressief met elkaar omgaan normaal is.

Ze nemen wat ze leren mee als persoonlijke bagage die ze inbrengen in elke nieuwe situatie die ze tegenkomen.

6. Ontremmers

Mensen hebben intern een rem op het onverschillig inzetten van agressief gedrag. Door het gebruik van drank en drugs, of het hebben van seks of andere top-ervaringen zonder begrenzing (denk aan de CEO's en andere bonzen van grote organisaties en bedrijven), wordt die remming minder. Mensen worden losser en waarderen wat mogelijk is aan gedrag anders.

Deze ontremming kan van tijdelijke of, in geval van langdurig gebruik, permanente aard zijn. In het laatste geval kun je beter van een oorzaak van agressief gedrag spreken.