Paul Klee (Duitsland 1879 - Zwitserland 1940)
Paul Klee is een van de hele groten. Hij is vooral bekend om zijn expressieve, surrealistische schilderijen die een intense lading kunnen oproepen, simpelweg door hun suggestie, vormen en kleurstelling. Zijn werk verveelt nooit.
Het speciale aan Klee vind ik dat hij heel sterk was in zijn minimalisme - hij wist wat weg te laten en wat te benadrukken - en surrealistisch was zonder in het overdrevene te schieten. Hij wist vrijwel als vanzelf sfeer, sterke beelden en emotie op te roepen zonder die duidelijk in te vullen of te schetsen.
Van pentekening tot kleur
In zijn beginjaren maakte Klee vooral eenvoudige pentekeningen. Later verdween de zwartwitte pen op de achtergrond en gebruikte hij vooral kwast en kleur. Het werk dat toen ontstond was abstract, speels, fantasierijk en vrolijk met, als bijzonderheid, de invoeging van cijfers en symbolen.
De kleuren die Klee toen ging gebruiken - hij richtte zich daarbij op de natuurlijke kleuren van Noord-Afrika en was daar zelfs een tijd geweest om ze te onderzoeken en zich eigen te maken - waren onwerkelijk mooi. Hij gebruikte vooral natuurlijke zand- en okertinten die door hun warme gloed, die oosters-afrikaans aandoet, als vanzelf de harmonie en het mysterie benadrukte.
Bauhaus en expressionisme
Klee gaf tien jaar lang les aan het Bauhaus en had veel invloed op de richting waarin de school zich ontwikkelde. Omgekeerd had het Bauhaus - strak, veel vlakken, strenge vormen en heldere kleuren - ook een grote invloed op Klee.
Klee was daarvoor ook lid van Der Blauwe Reiter (onder meer Kirchner en Macke) geweest. Deze schilders wilden uitstijgen boven het normale en basale, en lieten dat in hun werk nadrukkelijk tot uitdrukking komen. Op hun manier waren ze spiritueel bezig. Toch is Klee vooral uniek en apart en maar lastig in een bepaald vakje onder te brengen.
Klee wordt gerekend tot de expressionisten maar was ook een wegbereider voor het surrealisme. Verwante kunstenaars zijn onder meer Alexej von Jawlensky, Bauhaus-kunstenaar Wassily Kandinsky en de Franse schilder Robert Delauney. Alledrie worstelden met vorm en kleur.
|
|
|
|
|
De dood
Klee had een fascinatie met de dood. Dat kun je goed zien in zijn latere werk, dat steeds somberder werd - de kleurschakeringen werden minder en de tinten donkerder - en de eindigheid en misère van het leven benadrukten. Zie bijvoorbeeld het werk wat onder op de pagina Verlies en rouw getoond wordt
Het is ook in deze periode dat Klee minder erkenning kreeg. Zijn werk stond waarschijnlijk té ver af van de gemiddelde Europese smaak die, midden en eind jaren dertig, nogal gericht was op het naturalistische en de verheerlijking van de persoon.
Het werk viel ook niet in de smaak bij de toenmalige heersers in Nazi-Duitsland. Hij moest Duitsland verlaten en stierf, verarmd en eenzaam, begin 1940 in Zwitserland.
In de rechter kolom bovenaan vind je werken uit verschillende periodes. Kijk ook eens op de pagina Verlies en rouw (Gefangen/1940 en Umgriff/1939).
Voor de beschrijving heb ik onder meer Kunstenaars van de 20ste Eeuw (Edward Lucie-Smith, Thoth 1999), www.artchive.com, www.artcyclopedia.com en www.artnet.com geraadpleegd.