Depressiviteit en depressie

Je leven lijkt zinloos, uitzichtloos, oneindig bedrukkend, knellend en kwellend. Je voelt je eenzaam maar vermijdt contacten. Je wilt je het liefst verbergen. In bed of, wanneer dit niet kan, ergens anders waar het donker en stil is.

Je leeft je leven maar je afvragen waarom je zo denkt en voelt doe je liever niet. Want het is zoals het is en daar verandert niemand wat aan, zeker jij niet, dat weet je al jaren, misschien wel je hele leven. Daarom voel je je ook zo depressief, weet je, want het leven is zo bleek en vlak, zo zonder enige sprankeling, zo uitzichtloos.

Een staat van zijn

Depressiviteit is een staat van zijn. Je kunt het vergelijken met hoe een konijn zich voelt, gevangen in het licht van een auto die in het donker op hem af komt.

Het konijn kan niet meer bewegen, voelt zich bevroren. Omdat het diep van binnen 'weet' dat vechten of vluchten niet meer zal werken. Het heeft het opgegeven en wacht. Tot het einde er op zal volgen.

Als je eenmaal een depressieve periode hebt meegemaakt, is er kans op herhaling. Deze kans neemt toe naarmate je vaker depressieve periodes hebt gehad.

Vormen van depressiviteit

De klassieke vorm van depressie is vooral genetisch van aard, 'zit in de familie', en je kunt er bij wijze van spreken op wachten totdat jij het ook zult krijgen. De depressiviteit komt in periodes en gaat vaak gepaard met heftige hoofdpijnen.

Deze vorm van depressiviteit is echt een ziekte en invaliderend van aard. Naarmate de betreffende persoon ouder wordt, worden de pauzes tussen de aanvallen korter en de aanvallen zelf heftiger. Dit soort depressiviteit komt ook voor in combinatie met periodes van manie, je noemt het dan manisch-depressief.

Andere vormen zijn in oorsprong minder een ziekte dan wel een diepgevoeld besef van onontkoombaarheid en gevangen zitten. Dit op basis van aanleg en een zelfstructuur die het moeilijk maken adequaat met grote, negatieve situaties, veranderingen en gebeurtenissen - zoals het verlies van partner, kind, inkomen, status, lichamelijke integriteit - om te gaan, terwijl die er juist wel terdege zijn.

Achtergrond

Je wordt geboren, groeit op, en leert, alleen en in omgang met anderen, wat je wilt in dit leven. Soms krijgen mensen dat niet voor elkaar, weten wat ze willen. En als ze dat al weten, vinden ze het misschien heel eng en/of moeilijk daar vorm aan geven, omdat ze zo minderwaardig over zichzelf denken.

Ze laten zich alle kanten optrekken of telkens opnieuw ringeloren. Of ze zijn geobsedeerd door iets wat een ander (anderen) hen heeft aangedaan en weten niet daarvan los te komen. Totdat ze hun eigen wil helemaal opzij hebben gezet, zich dat realiseren, en denken dat ze geen kant meer op kunnen. Het grote wachten op het einde is dan begonnen.

De Westerse wereld, georiënteerd als ze is op prestatie, glamour, arbeidsdeling en individuele techniek, is natuurlijk ook een wereld die bij uitstek uitnodigt tot vervreemding van het zelf. Wat telt in deze op de buitenkant gerichte wereld is niet altijd datgene wat je zelf echt belangrijk vindt.

Tegelijkertijd is het leven en het lot mensen natuurlijk zelden altijd gunstig gezind. Oorlog, rampen, ongelukken, 's mensen slechte kanten, ontslag wegens reorganisatie, het verlies van een kind of partner. Voor een deel heb je het leven te nemen zoals het komt, en dat is soms heel moeilijk te accepteren. Soms hoeft het ook gewoon niet meer.

Man en vrouw en depressiviteit

Gemiddeld genomen lopen, in onze Westerse samenleving, vrouwen meer kans depressief te raken dan mannen.

De reden hiervoor is dat vrouwen, gemiddeld genomen, anders in elkaar steken dan mannen en dat ze daarom, opnieuw gemiddeld genomen, andere prioriteiten hebben. Prioriteiten die minder makkelijk bereikbaar zijn in een individueel georiënteerde samenleving gericht op macht, presteren en scoren dan in een samenleving die gericht is op het relationele.

Onze Westerse samenleving waardeert vooral de mannelijke versie van het leven. Je wordt gewaardeerd om wat je bereikt, niet om hoe vriendelijk of sociaal je bent of hoe je je verbindt met anderen of hoe goed je kunt zorgen voor anderen.

Wanneer mannen hun draai in het leven niet kunnen vinden, kunnen ze daarom meestal nog wel iets vinden dat hun gevoel van eigenwaarde, hun zelfrespect, voedt.

Wellicht kunnen ze terugkijken op een geslaagde carrière of zijn ze rijk geworden en kunnen dat laten zien aan anderen. of wellicht kunnen ze zich storten op, bijvoorbeeld, het ontwerpen van websites, lesgeven, of het repareren van motoren. Alemaal doe-dingen die intrinsiek zelfrespect kunnen oproepen mits je daar gevoelig voor bent (en mannen zijn dat).

Vrouwen hebben, in het algemeen, al deze mogelijkheden in mindere mate. Niet zozeer omdat ze er minder toegang toe zouden hebben alswel dat ze er minder affiniteit mee hebben. Voor hen werken deze oplossingen simpelweg niet zo goed.

Voor vrouwen betekent depressiviteit vooral de onmogelijkheid hun leven zinvol te plooien rondom het samen-zijn, samen-ervaren, samen-delen en daarvan afgeleide vormen, en daarbinnen geen weg weten met - of ruimte zien voor - de diepste eigen wensen en verlangens. Voor vrouwen betekent depressiviteit vooral enorme eenzaamheid.

Van je depressie af komen

Het probleem aan depressiviteit is dat wanneer je depressief bent, je maar moeilijk naar jezelf kunt kijken. Je kunt nauwelijks reflecteren op wat je doet en jezelf een schop geven, terwijl dat wel nodig is. Zeker in het begin moet alle initiatief en verandering van buiten komen.

Wat werkt is om te starten met een programma met strikte regels, gericht op het bieden van structuur en fysiek oké voelen. Aarden, contact krijgen met de natuur. Daarna leer je ervaren dat het leven ook voor jou positieve kanten kan hebben en dat jij daar een rol in hebt. Tenminste, mits je dit wilt.

Het kan een langdurig gevecht zijn om van je depressieve gevoelens af te komen en je leven op zo'n manier opnieuw in te richten dat je er vrede mee hebt en er weer plezier uit kunt halen.

En ja, van bepaalde vormen van depressiviteit, die waarbij de genetische aanleg een grote rol speelt of waarbij de achterliggende ervaringen echt heel heftig, traumatisch, zijn geweest, kom je niet (meer) vanaf. Enkel door het slikken van medicijnen maak je je leven draagbaar.

Kenmerken van depressie

De belangsrijkste kenmerken van depressiviteit zijn een neerslachtige stemming en afwezigheid van interesse en plezier in het leven.

Volgens de DSM-IV - een diagnoseinstrument in gebruik bij therapeuten - ben je depressief wanneer je voldoet aan de volgende criteria:

1. Gedurende twee weken vertoon je zeker 5 van deze 9 symptomen:

(a) Depressieve stemming gedurende het grootste deel van de dag,
(b) Elke dag duidelijk weinig interesse of plezier in wat je doet,
(c) Een duidelijke gewichtstoe- of afname zonder aanwijsbare oorzaak,
(d) Moeite met in- of doorslapen of juist overmatige slaperigheid,
(e) Remming in de bewegingen,
(f) Dagelijkse moeheid of verlies van energie,
(g) Buitensporige gevoelens van waardeloosheid en/of schuld,
(h) Besluiteloosheid, concentratieproblemen en niet kunnen nadenken,
(i) Bovenmatige gedachten aan dood en/of zelfdoding.

2. De symptomen veroorzaken lijden en beïnvloeden je functioneren.

3. De symptomen zijn niet het gevolg van ziekte of medicijngebruik.

4. De symptomen zijn geen onderdeel van een rouwproces.

Psychiater of therapeut?

Traditioneel stuurt de Nederlandse huisarts een patiënt met depressieve klachten naar de psychiater die dan een paar gesprekken voert en pillen voorschrijft waar je vervolgens ettelijke jaren, soms wel 15 of 25, aan vastzit zonder dat er enig persoon vragen stelt.

Besef dan dat het (langdurig) slikken van anti-depressiva je problemen niet wegneemt of oplost maar enkel de negatieve beleving ervan dempt. Je schuift de problemen voor je uit en moet ze later oplossen (of niet natuurlijk). Je krijgt er echter wel een probleem bij: je raakt verslaafd aan de pillen.

Gelukkig wordt het gebruik van pillen bij depressieve en angstklachten sinds een paar jaar officieel niet meer bevordert; het wordt zelfs afgeraden. In het verlengde daarvan vinden therapeutische methodieken gericht op verandering van beleving, meer en meer erkenning.

(Psycho-)therapeuten en psychologen boeken meestal betere resultaten in het begeleiden van personen met depressieve klachten dan de psychiaters en huisartsen met hun pillen, zeker in die gevallen waarbij de depressie is ontstaan op basis van een zijnsproblematiek.

Depressie als ticket

Er is veel veranderd in de geestelijke gezondheidszorg en de bekostiging ervan. Dit heeft ook zijn weerslag gehad op welke psychische ziektes worden gediagnosticeerd en welke niet.

Bekend is dat binnen de GGZ in toenemende mate depressiviteit wordt gediagnosticeerd. Depressiviteit is dan een verzamelnaam voor problemen als burn-out, overspannenheid, verdriet en rouw en aanpassingsklachten bij bijvoorbeeld scheiding.

De reden hiervoor is dat begeleiding bij depressiviteit wel wordt vergoed en begeleiding bij de andere genoemde problemen niet.

Natuurlijk zit hier ook een haakje aan: begeleiding bij depressiviteit is meestal langdurig van aard en bestaat deels uit het gebruik van verslavende medicijnen. Verder staat ergens in een dossier genoteerd dat u dus een stoornis hebt (gehad).

Mindfulness

Is ontwikkeld in de jaren 2005 - 2007. Het is een mix van Boedhistische meditatie, autogene ontspanning, yoga, focusing en zelf-therapie. Het is in de plaats gekomen van de mixen van meditatie en therapie die al jaar en dag werden aangeboden door het alternatieve circuit als alternatief voor de pillen van de psychiaters.

Er zijn genoeg onderzoeken geweest dat mindfulness en aanverwante technieken goed werken bij depressieve klachten, en minimaal de cliënt in staat stellen de dosering van zijn medicijnen omlaag te schroeven. De levenskwaliteit gaat er ook op vooruit.

De grote acceptatie van mindfulness en gelijksoortige therapievormen binnen de therapeutische wereld kun je zien als een overwinning op de ouderwetse psychiaters.