Eetproblemen: anorexia & boulimia

Je ziet wel eens mensen die o zo mager zijn. Zo broodmager dat je je afvraagt waar ze de energie vandaan halen om te werken, om te studeren, om te doen wat ze prettig vinden. Ook zie je er wel die hartstikke dik zijn. Die de tram nauwelijks in kunnen en waarvoor anderen, met een blik van afschuw of meewarigheid op hun gezicht, plaats maken.

Mensen met eetproblemen gaan in extreme mate met eten om. Of ze hongeren zich of eten zich, bij wijze van spreken, dood. Enige zelfdiscipline in het omgaan met eten is compleet zoek.

Zelfbeeld

Typisch is dat wanneer je met ze in gesprek gaat, in negen van de tien gevallen blijkt dat ze al lang een behoorlijk laag zelfbeeld hebben en geen weg daaruit weten. Wanneer en hoe dat lage zelfbeeld ontstaan is, wordt soms duidelijk in het gesprek maar vaak ook niet.

Buiten kijf staat in ieder geval dat een laag zelfbeeld heel lastig is in het leven. Wanneer je over jezelf denkt als een 'mislukte doos die nergens voor deugt', is het niet makkelijk in datgene wat je doet enig zelfrespect te ontwikkelen; je hebt het bij wijze van spreken al van te voren weggegeven.

De ene persoon reageert op het besef van een laag zelfbeeld met de rest van zijn/haar leven depressief op de bank zitten, een ander holt continu om maar te voldoen aan andermans wensen.

Weer anderen verbinden dat lage zelfbeeld met een fysiek iets: ze zijn - blijkbaar - te dik, en dat is de reden dat ze niet deugen in de ogen van anderen. Ook verbinden ze dat lage zelfbeeld met het idee dat het 'dus' totaal niets uitmaakt wat ze in hun lijf stoppen.

Uiterlijk, grenzen en anorexia

Sommige kinderen en jongeren verbinden zelfbeeld en uiterlijk. Ze vinden zichzelf lelijk en gaan bijvoorbeeld extreem lijnen. Hun leven wordt beheerst door eten, calorieën tellen en afvallen. De dag begint met voornemens en eindigt vaak met gevoelens van schuld en schaamte.

Jongeren kunnen zo'n afkeer krijgen van hun lichaam dat ze de eigen lichaamssignalen niet meer herkennen en over hun grenzen gaan. Wat vervolgens leidt tot moeilijke, beladen contacten met vrienden, vriendinnen en familie, en een extra verwrongen zelfbeeld. In de wat meer extreme gevallen praten we dan van anorexia nervosa.

Wanneer je eenmaal in dat stadium zit van hongeren, anorexia en verwrongen relaties, is het bijna onmogelijk geworden daar zonder hulp uit te komen. Het probleem bestendigt zichzelf.

Boulimia en binge eten

Een andere manier van omgaan met frustratie en een laag zelfbeeld is veel eten om maar dat gevoel te voelen van eten binnenkrijgen. Onafzienbare ladingen eten, op de gekste momenten, en vaak gevolgd door - met of zonder vinger in de keel - het eten weer uitspugen. Dikker worden maar het niet willen. Je schamen om je figuur en je lage zelfbeeld tot waarheid maken: ik ben te dik en ik deug dus (terecht) niet.

Als je daar eenmaal zit, op dat punt, is de weg terug heel lastig. Je bent zo uit balans dat je behoorlijk sterk in je schoenen moet staan om je te houden aan je afspraken niet te vreten. Je kunt het vergelijken met iemand die aan alcohol verslaafd is en probeert te stoppen door te minderen; dat is maar voor weinigen weggelegd.

Omgaan met eetproblemen

Er zijn diverse therapiescholen in het omgaan met eetproblemen. De ene knoopt aan bij het lage zelfbeeld en de interactie met de omgeving die daaruit volgt.

Een andere school, die daar lijnrecht tegenover staat, ziet een eetprobleem als een zelfstandig, geïsoleerd medisch probleem en probeert de patiënt (zo heet je dan) op alle mogelijke manieren weer tot eten over te halen.

Welke methode het beste werkt, hangt af van waar je zelf het meeste affiniteit mee hebt en de zwaarte van het probleem.

In de praktijk is het wel zo dat wanneer de eetproblemen zich al jaren voortslepen, het afkicken ervan bijna niet anders gaat dan als bij alcohol- en drugsverslaving: het is dan ook een ziekte geworden, en voordat je aan het psychische deel komt, zul je eerst praktisch moeten werken.