Accepteren wat was en is

Weten dat je gaat scheiden of horen dat je een ernstige ziekte hebt, is heftig. Het geeft innerlijke verwarring en je wordt overspoeld met conflicterende gevoelens en gedachten, zoals verdriet, opluchting, boosheid, zelfverwijt, angst.

Dikwijls spreken mensen wat ze dan denken en voelen niet of nauwelijks uit. Omdat het niet 'hoort.' Omdat, vinden ze, rouwen, een verlies accepteren en het verdriet nemen voor wat het is, niet zo 'in onze cultuur past'.

Toch, door het gevecht met wat geaccepteerd moet worden aan te gaan en de gevoelens die je daarbij ervaart te erkennen, vind je de wijsheid en kracht om het oude af te sluiten en ruimte te maken voor het nieuwe. Of dat nu een baan, gebrek, of de dood zelf is.

Moeder

Toen verscheen op een dag tante Muriel, in een mantelpak van bruin tweed en met een hoed op. Er werd geschreeuwd en gehuild en daarna zat ik met tante Muriel in de trein. Ik zag mijn moeder niet terug en niemand noemde haar naam tot ik ongeveer tien jaar was; toen vertelde mijn stiefmoeder me dat ze dood was. Ik ging naar een kostschool en bracht de vakanties bij vader door in een groot schemerig huis, maar hij had het erg druk. Han Suyin, in: Winterliefde, An Dekker 1992.

Alzheimer

Ruim veertig jaar ben ik met hem getrouwd. En dan opeens dit. Meestal gaat zoiets langzamer, geleidelijk. Maar bij hem is het opeens begonnen. Ik voel me erdoor overvallen. Het is wreed en onrechtvaardig. Ik kan soms zo woedend en opstandig worden als ik zie hoe hij naar me kijkt als uit een andere wereld. En dan weer ben ik alleen maar droevig en wil ik hem zo graag begrijpen. Of ik praat maar met hem mee en dan schaam ik me later. Ik ben blij dat jij er bent want het wordt me soms echt te veel. Dan kan ik het echt niet meer aanzien. J. Bernlef, in: Hersenschimmen, Querido 1994.

Intimiteit

'Waarom huil je?' hoorde hij Pia vragen. Hij veegde zijn ogen af. Vreemd dat je aan de tranen zelf niet kon zien of het bittere tranen waren of tranen van dankbare. Ze strekte haar arm naar hem uit over de tafel en legde haar hand op de zijne. 'Voel je je oud, weggedrukt?' 'Niet meer, nu niet meer.' Vonne van der Meer, in: De avondboot, Contact 2001.

Somberheid

Als Oles somberheid haar dieptepunt had bereikt, zette hij zijn taperecorder aan en speelde Kurt Weill. Hij had maar één compositie van Kurt Weill, 'September Song', maar die dan wel in tien verschillende versies. F. Springer, in: Bougainville, Querido 1990.

Een eindje leven

Later was Lamkje er ook niet meer. Als een oude kat had ze zich tegen het verpleeghuis verzet, en als ze niet zo waanzinnig sterk was geweest had ze menselijkerwijs al jaren geleden moeten worden opgenomen. In de winter van 1995 moest ze capituleren.

'Wat zou ik er voor willen geven om in Jorwerd tussen mijn eigen mensen te zijn,' fluisterde ze tegen het bezoek. 'Buurvrouw, buurvrouw, ik zou zo graag nog een eindje willen leven!'

Ze stierf binnen een maand na de verhuizing, en daarna stonden het huis en de slagerij stil te wachten op de Hollandse kopers. Geert Mak, in: Hoe God verdween uit Jorwerd, Atlas 1996.

Stadia van rouw

Toen zag ik heel duidelijk hoe al mijn terminale patiënten, en eigenlijk iedereen die een verlies lijdt, dezelfde fasen doorliepen.

Ze begonnen met een hevige schrik en ontkenning, woede en opstandigheid en vervolgens rouw en verdriet.

Later onderhandelden ze met God. Ze werden neerslachtig en vroegen: 'Waarom ik?'

Tenslotte trokken ze zich een tijdje in zichzelf terug, waarbij ze anderen meden terwijl ze hopelijk een stadium van vrede en aanvaarding bereikten.... Elisabeth Kübler-Ross, in: De cirkel van het leven, Ambo 1997.

Mijn rouw

Mijn moeder overleed aan kanker en vader aan alzheimer. In de naaste omgeving maakte ik onder meer zelfmoorden mee. Ook heb ik een aantal jaren in de derde wereld, waaronder oorlogsgebieden, gewoond en gewerkt. Ik heb geleerd te rouwen, ik moest wel. Peter Spelbos