Wanneer is je relatie goed?

Hoewel een relatie een menselijk fenomeen is, is het ook een constructie waaraan je als partners gedurende de hele relatie moet bouwen. Wat de uitkomst ervan is en hoe dat dan eruit ziet, ligt niet vantevoren vast.

Evenmin als de Nederlander bestaat, bestaat de juiste of de goede relatie. Het is in deze context ook niet zo zinvol te spreken over goed of slecht.

Wel kun je iets zeggen over wat een relatie vruchtbaar en plezierig maakt voor beide partners. De kern daarvan is dat elke partner op eigen wijze tevredenheid beleeft aan de ander en aan het samenzijn met die ander, terwijl de relatie stimulerend werkt bij ieders ontwikkeling apart én gezamenlijk.

De negen domeinen

Hoe weet je nu of je een vruchtbare, plezierige relatie hebt of niet? Buiten dat je het meestal gevoelsmatig wel weet, kun je ook je relatie uiteen rafelen naar een aantal domeinen en alleen of samen met je partner kijken naar hoe jullie dat nou doen en of je daar tevreden mee bent of niet. Je test, zeg maar, je relatie.

De domeinen die ik onderscheid zijn: (1) communicatie en interactie, (2) veiligheid en geborgenheid, (3) zorgen voor elkaar en onbaatzuchtigheid, (4) intimiteit en seksualiteit, (5) verbinding en hechting, (6) macht en autonomie, (7) dromen, (8) liefde voor elkaar, (9) het onderhoud van de relatie.

Het zijn de kanten die aan elke relatie zitten en die we altijd tegenkomen in onze omgang met die ander. Op straffe van het foutlopen van je relatie, moeten jij en je partner binnen elk domein een evenwicht vinden. Niet alleen nu, maar telkens opnieuw, de hele relatie lang.

De indeling van de domeinen heb ik op basis van kennis en ervaring ontwikkeld. Ze overlappen elkaar en in de praktijk kun je ze soms maar moeilijk uit elkaar halen. Ik gebruik ze ook bij relatietherapie.

De relatie-check

Hieronder de negen essentiële relatiegebieden met daarbij een beschrijving van wat je daarbij onder vruchtbaar en plezierig kunt verstaan. Natuurlijk zijn dit allemaal globale, normatieve uitspraken die je ook als zodanig moet beoordelen, elke relatie is immers anders.

1. Communicatie en interactie

Elke relatie is omgaan met elkaar en met elkaar communiceren, op alle mogelijke manieren. Dit is het eerste domein waarbinnen je problemen ervaart wanneer het moeilijk gaat in de relatie.

In een vruchtbare, plezierige relatie gaan partners open met elkaar om en kunnen elkaar de ruimte geven. Ze kunnen goed met de ander praten en naar elkaar luisteren. Ze hebben de taken in de relatie evenwichtig verdeeld, kunnen afspraken met elkaar maken en zich daar dan aan houden.

Partners hebben geleerd duidelijk te zijn in wat ze willen en zich niet te laten meeslepen door de ander als ze dat niet willen. Ze weten dat hoe duidelijker ze zelf zijn, des te minder ruis er in de relatie ontstaat en de kans op frustratie afneemt. Ze hebben geleerd dat opkomen voor jezelf in de relatie een must is.

Ruzies zijn er maar ontaarden zelden, meestal lossen de partners ze constructief op. Ze zijn zich bewust van wat ze in de relatie inbrengen en weten dat wat je inbrengt aan gedrag, van de ander terug kunt verwachten. Ze hebben geen verborgen agenda's en zeggen, met liefde en eerlijkheid, waar het op staat.

2. Veiligheid en geborgenheid

Een relatie zonder veiligheid is geen relatie. Veiligheid, schuilen bij de ander, is een van de drie grondmotieven om een relatie aan te gaan. Dit is het tweede domein waarbinnen je wat merkt wanneer het moeilijk gaat in de relatie

In een vruchtbare, plezierige relatie weten partners dat ze kunnen schuilen bij de ander als ze het zwaar hebben of wanneer er gevaar dreigt. Ze zijn zelf ook bereid die bescherming te bieden, mocht dat nodig zijn.

Partners voelen zich veilig en geborgen bij elkaar en durven zich kwetsbaar op te stellen. Fouten maken mag, evenals uit de bocht vliegen en anders doen dan normaal. Partners zijn niet bang dat de ander hen dat nog járen achterna draagt.

3. Zorgen voor elkaar en onbaatzuchtigheid

Kenmerk van elke relatie is dat je de lasten deelt en er voor elkaar bent. Het is het tweede grondmotief om een relatie aan te gaan. Het is deels zakelijk van aard. Als het slecht gaat in de relatie, merk je in dit domein vaak niet veel.

In een vruchtbare en plezierige relatie nemen partners de verantwoordelijkheid, elk op een eigen manier, voor het verwerven van voedsel en inkomen. Ze verdelen de taken en dragen gezamenlijk de lasten.

Elk durft ziek te zijn want weet dat de ander hem of haar daarvoor de ruimte geeft. Elk kan de ander vertroetelen en datgene geven wat hij of zij op dat moment nodig heeft, ongeacht wat hij of zij er zelf van vindt.

Elk doet ook iets voor de ander en de relatie terwijl hij of zij daar eigenlijk geen zin in heeft. Elk beseft ten diepste dat de relatie niet zonder zachtheid, liefde, tederheid en opoffering kan. Beiden weten dat een relatie geven en nemen is.

4. Intimiteit en seksualiteit

Een relatie zonder seksualiteit en intimiteit heeft geen richting en doel. Voortplanting en intimiteit zijn het belangrijkste motief - ingebakken in het menszijn - om een relatie aan te gaan. Als het slecht gaat in de relatie, merk je het direct aan de intimiteit.

In een vruchtbare en plezierige relatie voelen de partners zich in hun intimiteit en seksualiteit op hun gemak. Ze krijgen daarin wat ze nodig hebben - knuffels, een gesprek, een luisterend oor, warmte, seks - en kunnen (willen) daarin ook geven wat de ander nodig heeft.

Partners weten dat intimiteit en seksualiteit soms samenvallen maar in het algemeen deels overlappende domeinen zijn die beiden, elk op zijn tijd, nodig hebben. Ze kunnen daarin schuiven en zwak en sterk zijn, juist wat nodig is.

Intimiteit - het samenzijn met de ander om het samenzijn zelf - zien ze als de kern van de relatie. In deze intimiteit durven de partners zichzelf te zijn en de ruimte in te nemen die ze nodig hebben. Ze durven dom te zijn, slim, te zeuren, te klagen, boos te worden, en weg te zinken in gewoon zijn.

5. Verbinding en hechting

Een relatie moet je áangaan. Wanneer partners zich niet kunnen of willen binden, geeft dat onzekerheid en stress in de relatie. Het voortbestaan van de relatie loopt daarmee voortdurend een risico. Als het niveau van deze spanning te groot wordt, kan de relatie uit elkaar vallen.

In een plezierige relatie voelen partners zich met elkaar verbonden, ze hebben het gevoel dat ze bij elkaar horen en willen dat dit zo blijft, ook al zitten ze anders in elkaar. Partners raken gehecht aan elkaar en accepteren dat.

Ze weten dat hechting verder gaat dan binding en dat gehecht zijn betekent dat de relatie die je met elkaar hebt, bestand is tegen ruzies en conflicten. Partners weten dat elk conflict wat je samen overwint, de hechting verdiept. Ze zijn daarom niet bang conflicten aan te gaan en uit te knokken.

6. Macht en autonomie

In elk gesprek en elke omgang tussen personen wordt telkens opnieuw de pikorde vastgesteld: wie is hier de baas en wie niet. In elke relatie, ook een persoonlijke, speelt de verdeling van de macht een wezenlijke rol.

In een vruchtbare, plezierige relatie zijn de partners het erover eens dat je allebei hebt te geven en nemen. Ze zijn het eens over hoe ze de macht op de verschillende terreinen globaal genomen verdelen.

Ze respecteren elkaars privé-ruimte en autonomie, en geven de ander voldoende ruimte om zichzelf te ontplooien. Ze voelen zich ook niet bezwaard die ruimte zelf te nemen. Want ze weten dat een relatie waarin de macht en het ruimte-nemen op starre wijze is verdeeld, op termijn gedoemd is te mislukken.

7. Onze dromen

Een relatie zonder dromen en verlangens is doods. Het gaat er niet om veel te dromen, het gaat er om dat je het leven weet te leven, gezamenlijk en elk apart.

In een vruchtbare, plezierige relatie hebben beide partners dromen en verlangens en streven ernaar hun leven samen en apart volgens deze vorm te geven. Ze voelen zich daarin ook gestimuleerd en gesteund door elkaar.

Ze beseffen dat wanneer je geen dromen meer hebt, de relatie doods en star wordt. Dit betekent niet dat je ongelimiteerd je dromen najaagt. Het betekent eerder dat je beseft dat wie niet ook werkt aan een eigen, zinvol leven binnen de relatie, het risico loopt alles te verspelen.

8. Het onderhouden van de relatie

Het zou mooi zijn als binnen de relatie alles spontaan, als vanzelf gaat. Maar dat is niet zo. Want een relatie is een construct, iets wat je maakt en onderhoud nodig heeft. Liefde is een werkwoord, zoals Vansteenwegen zegt.

In een vruchtbare en plezierige relatie weten de partners dat een relatie niet zonder onderhoud kan en gaan dat ook aan. De een pleziert geregeld de ander, en omgekeerd. Ze bedenken regelmatig iets voor hun tweeën.

Beiden beseffen dat een relatie fases kent die elk een thema in zich bergen - zoals settelen, voortplanten, samen oud worden. Ze realiseren zich dat als ze de fases niet onderkennen, de relatie zich niet verder ontwikkelt en, uiteindelijk, stagneert. Deze fases vorm geven is hard werken en ze gaan dat ook aan.

9. Liefde voor elkaar

Zonder liefde voor elkaar - hoe je liefde ook definieert - kan geen enkele relatie. Het is tegelijk datgene waar je een relatie op bouwt én wat het oplevert.

In een vruchtbare en plezierige relatie weten partners dat ze van elkaar houden en twijfelen daar maar zelden aan. Ze weten dat de liefde het fundament van de relatie is. Ze weten ook dat als ze eens een tijdje niet van elkaar houden, het daarmee uiteindelijk wel weer goed komt.

Ze weten dat gevoelens van liefde altijd gepaard gaan met hun tegenhangers zoals haat, afgunst, afwijzing en boosheid. Ze accepteren ook déze gevoelens als onderdeel van de liefde voor de ander.

Ze weten dat uiteindelijk het eigen welbevinden voor een groot deel afhangt van de kwaliteit van de relatie, en niet omgekeerd.

Wat relaties plezierig maakt

In onze Westerse maatschappij leggen we hierbij andere accenten dan in, bijvoorbeeld, Japan of Iran.

Hier waarderen we vooral zaken als individualisme en hedonisme - beter gekend als vooral voor jezelf zorgen en alles moet kunnen.

Andere aspecten van een relatie, zoals saamhorigheid en steunend bezig zijn, vinden we minder belangrijk. Hoewel we intimiteit, wat ieder daar ook onder moge verstaan, juist weer wèl belangrijk vinden.

Deze accentverschillen zie je terug in hoe wij mensen onze relaties vormgeven en structureren. Je ziet het terug in waar partners in hun relatie mee worstelen. Je ziet het terug in waarom relaties goed gaan of juist op de klippen lopen.

Bespreek de check

Het bespreken van hoe jullie jezelf en de ander ervaren binnen de negen domeinen geeft inzicht in de pijnpunten en de groeirichting van de relatie.

Indien tussen jou en je partner op veel punten evenwicht is en redelijke overeenstemming bestaat, kun je ervan uitgaan dat jullie plezier hebben in de relatie en dat ze bestendig is.

Jullie weten in de relatie te geven en nemen waardoor er een gezamenlijk, dankbaar doel ontstaat wat uitstijgt boven de doelen van jullie elk apart: de relatie zelf. Jullie groei en die van de relatie beïnvloeden elkaar op een positieve, stimulerende manier.

Anderzijds, wanneer jullie op veel punten verschillen van mening tegenkomen, is dit een indicatie dat het zinnig is hierover te praten en uit te zoeken of en hoe jullie hiermee anders om kunnen gaan - hiermee anders om willen gaan. Eventueel kun je overwegen te stoppen met de relatie.

Relatietest

Op basis van wat hiernaast staat, heb ik een relatietest gemaakt. Die vind je op de pagina relatietest.