Relatieproblemen - hoe het zo ver kan komen
Een relatie draait om liefde voor elkaar, zegt men. Dat mag dan wel zo zijn maar de kwaliteit van een relatie hangt zeker ook samen met hoe goed partners zijn in het oplossen van hun onderlinge problemen. Liefde speelt daarin weliswaar een rol maar minder prominent dan velen denken. Veeleer is het een kwestie van geven en nemen, en het de ander gunnen.
Relatieproblemen zijn psychische en emotionele problemen, en problemen van communicatie, interactie, binding en hechting die spelen tussen de partners. Ook twijfels omtrent de liefde en het uitdoven van de liefde voor de ander vallen er onder.
Relatieproblemen hebben een eigen dynamiek waarop het lastig is grip te krijgen en leiden wanneer ze niet opgelost worden, tot een verdieping van het probleem.
De reden is dat de problemen het persoonlijk welzijn van en de interactie tussen de partners negatief beïnvloeden. Als gevolg daarvan zijn de partners óf minder geneigd zich in te zetten voor elkaar en de relatie om de irritatie en pijn maar niet hoeven voelen óf ze zoeken de aanval naar elkaar om toch nog datgene binnen te halen wat ze zoeken.
Neem bijvoorbeeld de man die maar moeilijk tot een erectie kan komen en daar op afgekeurd wordt door zijn vrouw, of het idee heeft dat dit zo is. Dit gevoel afgekeurd te worden bevordert het krijgen van een erectie niet, waardoor het probleem zichzelf in stand houdt en, mogelijk, uitbreidt.
Mogelijk breidt het probleem zich uit omdat zij boos wordt omdat de seks telkens zo moeizaam gaat, met als gevolg dat wegens beider frustraties de seksuele lust na verloop van tijd bij beiden geheel verdwijnt of een te beladen onderwerp is geworden.
Vansteenwegen noemt dit het ontstaan van de schuurplekken in een relatie: problemen, hoe klein dan ook, gaan schuren totdat ze een schuurplek geworden zijn. Je hoeft er maar even aan te raken en de plek doet al zeer. Een oplossing van het probleem is dan verder weg dan ooit.
Relatieproblemen kunnen leiden tot het einde van de relatie, maar dit hoeft niet zo te zijn. Beide partners kunnen een blinde vlek voor het probleem ontwikkelen en als bij afspraak het niet ter berde brengen; er rust als het ware een taboe op het onderwerp. Een andere mogelijkheid is dat ze een oplossing zoeken die het probleem omzeilt. In het geval van het stel hierboven zou het kunnen dat beiden meer masturberen en daar vrede mee hebben.
De gezamenlijkheid
Een relatie heb je met z'n tweeën, relatieproblemen ook. In het algemeen ligt de oorzaak van problemen in de relatie bij beiden en heeft het weinig zin om beschuldigend naar de ander te wijzen dat die zijn gedrag moet veranderen. Het oplossen van de problemen is uiteraard ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Natuurlijk komt het voor dat een van de partners in vergelijking tot de ander een, zeg maar, zwaar probleem in de relatie brengt. Dat bijvoorbeeld de een nogal agressief is terwijl de ander, welke schaal of instrument voor diagnose je er ook op los laat, geen noemenswaardige lastig gedrag inbrengt.
Toch is het ook in zulke gevallen verstandig uit te gaan van het idee dat voor de problemen, en dus ook de oplossing ervan, beide partners verantwoordelijk zijn. Enerzijds doet dit recht aan het concept van samen een relatie hebben terwijl anderzijds het de oplossing van het probleem waarschijnlijk positief beïnvloedt.
Wanneer bijvoorbeeld een van de twee nogal depressief van aard is en niet weet daarmee om te gaan, roept dat bijna altijd ergernis en, na verloop van tijd, afstand bij de ander op. Dit afstand nemen versterkt de depressieve gevoelens bij de ene partner. Enzovoort.
Beter is waarschijnlijk dat de niet-depressieve partner leert dat het geen zin heeft boos te worden en afstand te nemen en de ander te vragen minder depressief te zijn, maar dat het waarschijnlijk effectiever is om ruimte voor zichzelf te zoeken en duidelijke grenzen te stellen aan de ander tot waar die zijn depressieve gedrag mag laten gelden.
Een relatie is een systeem waarbij de delen en de interactie tussen die delen zowel elkaar als het geheel, het systeem beïnvloedt.
Wanneer is een probleem een probleem
Als een van de twee een gat in zijn hand heeft terwijl de ander zuinig en nogal autoritair is, kun je zo uittekenen dat op dat punt een conflict ontstaat. Wanneer daarentegen de autoritaire partner een toegeeflijk persoon zou zijn, is het goed mogelijk dat er geen probleem meer is omdat het gat in de hand door beiden ervaren wordt als makkelijk geld uitgeven.
Dit voorbeeld illustreert dat in de kern de vraag wat in relaties een probleem is en wat niet, ook een filosofische en ethische kant heeft, en daarmee een kwestie van perceptie van beiden is. Zo kan bijvoorbeeld iemand jaren heel irritant, zuigend gedrag van een ander goed verdragen en op een dag er helemaal klaar mee zijn. En pas dan is het een probleem in de relatie, hoewel het gedrag van die ene partner al die tijd beslist niet veranderd is.
De oplossing van relatieproblemen is daarom veelal gelegen in een combinatie van twee: verandering van de interactiepatronen tussen de partners én verandering van de perceptie naar elkaar en naar wat er tussen de partners speelt.
De etterende steenpuist
Het komt vaak voor dat verschillen van inzicht niet worden opgelost maar met de mantel der liefde, liever gezegd de angst voor het conflict of een misplaatst gevoel voor correctheid, worden bedekt - 'nou schat, als jij hier graag wil blijven wonen doen we dat'.
Dikwijls gaat dan de wens die is weggestopt, de nederlaag die is ervaren, etteren. Telkens opnieuw komt het onopgelost naar boven in nieuwe beslissituaties - 'ja, ik heb al zo vaak gezegd, als jij niet wilt verhuizen, dan doen we dat niet, daar houd ik me aan.'
Heel opofferingsgezind en redelijk allemaal. Totdat de steenpuist zo groot is geworden dat ze enkel door erin te snijden nog is weg te halen - 'weet je, ik haat dat bekrompene in je, dat je hier nooit weg wilt, ik ben dat zo zat, nou, ík ga wél weg.'
Op de achtergrond van de steenpuist speelt vaak een onopgelost basaal, niet of nauwelijks uitgesproken conflict tussen de partners waardoor de relatie te lang in dezelfde fase is gebleven en verstard is geraakt en niet heeft kunnen groeien.
Het man-vrouw perspectief
Mannen en vrouwen zitten anders in elkaar en kijken anders naar zichzelf, de relatie en de wereld om zich heen. Hoewel beiden, man en vrouw, in essentie in een relatie hetzelfde zoeken - de mogelijkheid tot voortplanting, geborgenheid en veiligheid - is de uitwerking ervan bij beide seksen anders.
Ja, in het algemeen zijn mannen bij voorkeur gericht op functie (waar heb je het voor nodig?) en resultaat (gaan met die banaan) terwijl vrouwen een voorkeur hebben voor het aangaan en onderhouden van verbindingen met anderen (hoe verhoud ik me tot die ander?). Beide strategieën, mits met een positief resultaat uitgewerkt, leiden tot een prettig en tevreden gevoel over jezelf.
Dit betekent ook dat wat als relatieprobleem wordt ervaren, verschillend kan zijn voor man en vrouw. Dat het perspectief van waaruit je iets bekijkt nogal meetelt. Dat wanneer je praat over relatieproblemen de sekseverschillen meetellen in wat problemen zijn. Dat onbegrip over deze sekseverschillen de problemen in de hand werken.
Zo willen mannen als ze tegenslag op het werk ervaren dit bij voorkeur zelf oplossen en er niet over praten terwijl vrouwen het wel prettig vinden om daarover met hun partner uitgebreid te praten.
Voor de vrouw schuilt het probleem hierin dat haar man niet wil praten over haar problemen en dus - is haar overtuiging - haar niet ziet staan. Voor de man is het probleem dat hij geen ruimte krijgt om zijn ding te doen en dus - is zijn overtuiging - zijn vrouw hem niet respecteert in wat hij nodig heeft.
Het onderkennen van dit mannelijk en vrouwelijk perspectief op wat een relatie is en hoort te zijn en wat dan relatieproblemen zijn, is uiterst belangrijk bij zowel het ontstaan van de relatieproblemen als het uiteenrafelen ervan.
Het perspectief van de macht
Wat wel eens over het hoofd wordt gezien is dat aan elke relatie, dus ook de partnerrelatie, machtsaspecten zitten.
Macht op zich is niet goed of slecht, het gaat veelal om wat iemand met die macht bewust of onbewust beoogt. In zakelijke relaties is dit duidelijk: de macht is er en wordt gebruikt om de ondergeschikte, binnen grenzen, iets te laten doen opdat uiteindelijk winst wordt gemaakt of tevreden geturfd kan worden dat iets volgens regels is uitgevoerd.
Binnen partnerrelaties ligt dit subtieler. Vanuit de evolutieleer weten we dat de (gemiddelde) man dominanter en agressiever is dan de vrouw. We weten ook dat de samenleving gebouwd is op vooral mannelijke denkbeelden als strijd en competentie, en dat van oudsher de man als hoofd van het gezin en de relatie wordt gezien. De macht en het daarop gebaseerde kader van waarden binnen partnerrelaties, ook de Westerse, ligt daarom uiteindelijk vooral bij de man.
Hiermee bedoel ik niet dat de vrouw in relaties altijd een ondergeschikte rol speelt en zielig is, beslist niet. Hiermee bedoel ik dat het referentiekader waarmee we naar partnerrelaties kijken vooral dat van de man is en dat, omdat bij problemen in relaties machtsaspecten altijd een rol spelen, in het algemeen de man daarbij in het voordeel en de vrouw in het nadeel is.
Dit perspectief van de macht is, evenals dat van de sekse en de daaruit volgende opvattingen over wat prettig of goed is of niet in een relatie, een grondmotief in het ontstaan van relationele problemen.
De onderlinge communicatie
Communiceren heeft betrekking op hoe je je naar elkaar uitdrukt in taal en gebaar en daarbij informatie (data) uitwisselt. Een vervelende manier van communiceren is vaak het eerste wat opvalt wanneer er problemen zijn in een relatie. Zoals partners die met een grote, dikke vinger naar de ander wijzen en het steeds hebben over JIJ en onderwijl boos kijken.
Goed met elkaar communiceren is een kunde en een vereiste, zeker in een moderne samenleving waarin alles vooral snel moet en waarin het eigen ik nogal eens voorop staat: de kans elkaar niet te verstaan is bijzonder groot.
Juist en zorgvuldig met elkaar communiceren is vaak ook datgene wat makkelijk verglijdt in onverschilligheid wanneer partners zich niet erkend voelen in de relatie. Dit is begrijpelijk maar jammer want wanneer de communicatie eenmaal matig is, wordt ze zelf een bron van irritatie.
De domeinen
Hoe weet je nu of je een vruchtbare, plezierige relatie hebt of niet? Buiten dat je het meestal gevoelsmatig wel weet, kun je ook je relatie uiteen rafelen naar een aantal domeinen en alleen of samen met je partner kijken naar hoe jullie dat nou doen en of je daar tevreden mee bent of niet. Je test, zeg maar, je relatie.
De domeinen die ik onderscheid zijn: (1) communicatie en interactie, (2) veiligheid en geborgenheid, (3) zorgen voor elkaar en onbaatzuchtigheid, (4) intimiteit en seksualiteit, (5) verbinding en hechting, (6) macht en autonomie, (7) dromen, (8) liefde voor elkaar, (9) het onderhoud van de relatie.
Het zijn de kanten die aan elke relatie zitten en die we altijd tegenkomen in onze omgang met die ander. Op straffe van het foutlopen van je relatie, moeten jij en je partner binnen elk domein een evenwicht vinden. Niet alleen nu, maar telkens opnieuw, de hele relatie lang.
De indeling van de domeinen heb ik op basis van kennis en ervaring ontwikkeld. Ze overlappen elkaar en in de praktijk kun je ze soms maar moeilijk uit elkaar halen. Zie voor een bespreking van deze domeinen de pagina de goede relatie. En zie voor een relatiecheck de relatietest.
Gerelateerde pagina' s:
Liefdesrelaties
- Liefde en verliefdheid
- Waarom we relaties aangaan
- De goede relatie
- Ruzie & conflict
- Prinses zoekt prins
- Binding & hechting
- Gezamenlijkheid
- Vreemdgaan
- Intieme vreemden
- Twaalf basisregels
- Liefdeskunst
- Relatietest
- Relaties en problemen
- Relatietherapie
- Relatieweekend (training)