Het samengestelde gezin

Tegenwoordig gaan meer stellen uit elkaar dan vroeger en zeker ook stellen die samen kinderen hebben. Tegelijkertijd schromen deze exxen niet om weer nieuwe relaties aan te gaan die, na verloop van tijd, een permanenter karakter krijgen. Natuurlijk wordt dan geprobeerd om de kinderen uit de vorige relatie een nieuw thuis te bieden. Het samengestelde gezin is dan een feit.

Samengestelde gezinnen zorgen bijna altijd voor veel spanning en problemen tussen de partners, en heel vaak ook tussen kinderen en (stief-)ouder(s). Net als dat kinderen afhaken, komt het ook geregeld voor dat de stiefouder afhaakt. Omdat hij of zij het niet meer trekt en zich niet gezien voelt in de relatie en het gezin.

Waarom er problemen zijn

Er zijn diverse redenen voor dat het zo lastig is een soepel lopend en liefdevol modern stiefgezin neer te zetten.

Enerzijds zijn er heel veel praktische, logistieke afstemproblemen die het gewoon ingewikkeld maken om een samengesteld gezin te runnen. Zeker als er sprake is van jonge kinderen en samengestelde gezinnen van beide exxen.

De andere, misschien wel belangrijkste reden, is dat de partner die zich in het gezin voegt, de stiefouder, zich dikwijls te weinig realiseert hoe de feitelijke lijnen van verbondenheid en gezag in het gezin lopen, en zich daarop uiteindelijk stuk loopt.

Vanuit een groot gevoel van verantwoordelijkheid werpt de stiefouder zich vaak op als nieuwe moeder of vader. Met veel inzet en een groot enthousiasme wordt de rol vorm gegeven. Dikwijls speelt op de achtergrond de notie dat als de relatie met de kinderen goed is, de relatie met de partner verzekerd zal zijn.

Maar, en dit is het grote verschil met een echt stiefgezin, de kinderen die het betreft zitten daar zelden op te wachten. Het kind heeft al twee ouders, heeft daar meestal genoeg aan, en wil er beslist niet nog een, of twee in het geval van twee stiefgezinnen, bij.

Integendeel zelfs. Vaak ziet het kind de inkomende partner als de grote belemmering. De echte reden waarom de ouders niet meer bij elkaar zijn.

Hoe harder de stiefouder dan zijn of haar best doet en trekt aan het kind, des te meer de kinderen zullen wijken en/of vechten. Vanuit de kinderen gezien is de stiefouder dan gewoon een lastig obstakel wat tussen de echte ouders en de kinderen staat. De stiefouder is, zogezegd, een vijand.

En dat niet alleen. Want de echte ouder ziet meestal ook wel dat het verkeerd loopt en dat er spanningen zijn. Echter, vaak wil hij of zij, vanuit het idee dat alles toch al zo lastig gaat, eerder schipperen dan duidelijk zijn. Dan staat hij of zij naast de kinderen, dan naast de stiefouder. Wat uiteraard de spanningen enkel maar vergroot, want waar staat die man of vrouw nou?

De oplossing

De oplossing is in principe relatief eenvoudig, hoewel zelden makkelijk neer te zetten: de nieuwbakken stiefouder moet afzien van zijn rol als vervangende ouder, maar daarentegen de rol aannemen van grote, oudere vriend(in) van de kinderen. Een vriend(in) die altijd te vertrouwen is en die naast het kind staat in deze moeilijke levensfase. Daarbij hoort tevens dat de stiefouder accepteert dat het slechts een ondergeschikte rol speelt in het leven van het kind.

Zich als autoriteit opstellen op het dagelijkse, simpele vlak kan wel, maar met mate. Zo gauw het moeilijk wordt, dient alles via de partner, de natuurlijke ouder van het kind, te worden gespeeld. Die geeft de 'orders' (indien hij of zij het ermee eens natuurlijk).

De crux is dat door zo te handelen er na ongeveer drie jaar rust komt in het stiefgezin en de stiefouder, eindelijk in de nieuwe rol geaccepteerd, een hele belangrijke plek in het leven van de kinderen kind heeft veroverd.

En tevens is er dan ook veel meer ruimte om de relatie van de partners vorm en inhoud te geven. Want een 'wet' op dit vlak is, deat als het met de kinderen in het stiefgezin goed gaat, het meestal op het emotionele vlak met de partners ook goed gaat.

Andere problemen

Het komt regelmatig voor dat de stiefouder jaloers wordt op de kinderen omdat die zo'n goede band hebben met de partner die hun natuurlijke ouder is. Soms wordt dat als zo krenkend ervaren dat de stiefouder er de brui aan geeft en opstapt.

Een ander vaker voorkomend probleem is dat de stiefouder zich gekrenkt voelt omdat hij of zij, als het eropaan komt, niets te zeggen heeft over de kinderen, terwijl hij of zij wel goed genoeg is om voor de kinderen te zorgen. De stiefouder voelt zich, kortweg gezegd, behandeld als oud vuil.

Dit zijn allemaal ook belangrijke redenen voor de stiefouder om graag een eigen kind samen met de partner te willen. Dat de kinderen uit de oude leg zich dan achtergesteld kunnen voelen bij de kinderen uit de nieuwe leg, komt uiteraard regelmatig voor. Evenals dat de partner van de stiefouder zich verplicht voelt om opnieuw een kind op de wereld te zetten, hoewel hij of zij dat eigenlijk niet meer wil.

Een fenomeen dat tegenwoordig ook geregeld voorkomt, is dat van het samengestelde gezin met kinderen van meer dan twee relaties. Gelukkig zit er meestal wat jaren tussen de verschillende leggen, want anders zou het waarschijnlijk een te grote opgave zijn voor de meeste stellen. Deze gezinnen vereisen enorm veel inzet gedurende vele jaren van de partners om het draaiende te houden en vorm te geven. Niet iedereen is dit gegeven.

Vroeger en nu

Er zijn een paar redenen dat het tegenwoordig, in vergelijking met vroeger, lastiger is om een stiefgezin goed neer te zetten.

De eerste reden is, zoals hierboven al aangestipt, dat het vroeger vaker een 'echt' stiefgezin betrof. Een van de ouders was overleden en een ander persoon vulde dat gat op. Er was geen competitie van een levende ouder, en dat gaf de stiefouder een duidelijkere en machtigere positie om als echte ouder met het kind om te gaan.

De tweede reden is dat de gezinnen tegenwoordig veel minder autoritair worden aangestuurd als vroeger. Kinderen hebben meer stem in het kapittel gekregen, en schromen niet die stem ook te gebruiken. Zeker niet wanneer hen, vinden ze, onrecht wordt aangedaan.