Lees verder over DomheidMenselijke zaken en begrippen
Aspecten van het mens-zijn van verschillende kanten bekeken. Over wat je als mens allemaal doet, denkt en voelt in relatie tot het leven. Af en toe met een boodschap of een moraal, soms met een verzuchting of afkeuring.
Het lastige aan mensbegrippen is dat ze aan zoveel domeinen van het leven tegelijk raken. Zoals de filosofie, antropologie, psychologie en sociologie. En welk van die domeinen is dan het meest belangrijk? Daar is geen makkelijk antwoord op mogelijk.
Dit soort termen is metafysisch van karakter. Dat wil zeggen, formules erop loslaten of de termen in formules proberen te vatten, is onmogelijk. Enkel door de term te beschrijven en het verhaal erachter te vertellen, kun je het begrip vullen, inhoud geven.
Domheid
Domheid kent een aantal betekenissen die alle teruggaan op een beperktheid van denken: je hebt een beperkt verstand of handelt op een zodanige manier dat het ingaat tegen het gezonde verstand.
In die zin is het niet het tegenovergestelde van intelligentie want je kunt intelligent zijn en toch dom handelen.
Dood
Tegenwoordig denk ik elke dag aan de dood. Mijn dood. Even. Waaraan ik dood zal gaan, aan het verdriet van mijn vrouw en dochter. Aan de angst die ik zal voelen als de tijd daar is. Aan de pijn, de eenzaamheid, de ontreddering en ontmenselijking. Het dode vlees.
Denken over de dood deed ik vroeger sporadisch maar werd manifest gedrag na mijn veertigste, toen ik meer oog kreeg voor het lijden van de mens en mijn ouders, in een periode van een paar jaar, overleden.
Eenzaamheid
Eenzaamheid is gestold alleen-zijn.
Het is een alleen-zijn waarbij degene die alleen is dat beseft én accepteert.
Het is het besef altijd ver van anderen verwijderd te zijn.
In plaats, tijd, ruimte of anderszins, zoals op het vlak van het denken, ervaren en beleven.
Het is ook het besef van de onmogelijkheid van een volledige verbinding of versmelting met een ander - je kunt eenzaam maar niet alleen zijn.
Het gevoel van eenzaamheid is vaak een resultaat van gebeurtenissen en processen die leiden tot het niet (meer) willen of kunnen aangaan van dieper gaande bindingen. Zoals bijvoorbeeld traumatische gebeurtenissen, angsten, depressiviteit, en ouder worden.
Op het diepste niveau is eenzaamheid een existentieel gegeven: hoewel de mens een sociaal wezen is en een hang heeft naar contact met anderen, kan hij nooit met een ander samen vallen. Hij is en blijft een uniek wezen.
Emotie
Een emotie is een combinatie van racende zenuwen, afscheiding van hormonen, en veranderende spierspanning. Het lichaam reageert op wat is of komt. Het zet even het denken opzij en vertelt ons wat we van iets vinden of verwachten, of wat volgens ons dreigt.
Het is een lichamelijke sensatie plus het besef van de sensatie, in reactie op wat je meemaakt, ervaart of verwacht.
Alle emoties zijn variaties op, en gradaties van deze vier: blijheid, woede, verdriet, angst. Ze zijn ingebakken in het menszijn, al vanaf de oertijd. In de meest basale vorm kennen we ze als de wens tot vechten (woede) of vluchten (angst) bij een dreiging van buiten. Als er geen dreiging is voelen we ons opgelucht (blijheid).
Emoties en de variaties daarin zijn een groot geschenk want ze vertellen ons hoe we een situatie precies ervaren - dit vind ik fijn, ik wil hier weg, ik vind je walgelijk, ik ben teleurgesteld, ik heb je lief, ik ben verdrietig, ik wil lachen.
Geilheid en lust
Elk mens is geregeld geil. Ook de zichzelf controlerende stijve hark en de non die haar gelofte heeft afgelegd.
Leven draait om voortplanting, dat zit zo in onze genen gebakken. En om je voort te planten, zul je toch af en toe met een ander intiem moeten verkeren.
Lees verder over Geilheid & lust
Gevoel
Emoties en gevoelens zijn niet hetzelfde, ook al gebruiken we de termen in het dagelijks leven door elkaar. Een gevoel is een emotie, of een kluwen emoties, die je uitrekt, vasthoudt en opslaat in je bewustzijn. Je kunt er dan een label op plakken, zoals ik houd van je of ik voel me eenzaam. ››
Gevoel kun je sturen en cultiveren. Het kan rijpen en je kunt het loslaten wanneer je het niet meer wilt, ook al kan dat heel moeilijk zijn. Ja, je kunt besluiten niet meer van iemand te houden en hem te haten. Of juist wel van iemand te houden. En je te binden, je hele leven lang.
Wanneer je niet goed bij je emoties kunt, kun je dat ook niet bij je gevoelens. Je twijfelt en weifelt dan en weet niet goed wat voor jou waar en onwaar is. Het tegenovergestelde geldt ook: als je goed bij je emoties kunt, kun je dat ook bij je gevoel. Soms veel te goed.
Haast
Je haasten met iets is een activiteit sneller afwerken dan wat er normaal voor staat. Je haasten is iets doen met extra aandacht voor de tijd die dat 'kost'. Je haasten is iets sneller doen terwijl het ook langzamer kan.
Hoewel we ons allemaal zo op z'n tijd haasten, zijn de situaties en de mate waarin we dat doen grotendeels cultureel bepaald. Vergelijk bijvoorbeeld hoe lang mensen in Tibet en mensen in Nederland doen over het elkaar begroeten.
Haat
Haat is agressie die geen uitweg vindt. Het is boosheid en frustratie waar je geen kant mee uit kunt en die je dan bij iets of iemand, in ieder geval buiten jezelf, neerlegt.
Als je iets of iemand haat, zie je die ander of dat andere als oorzaak van datgene waarmee je worstelt.
- Een vrouw die jou verlaten heeft en nu onbereikbaar is, een man die jou elke zaterdag bont en blauw slaat maar waar je niet los van kunt komen, een politiek systeem wat jou administreert en bespioneert maar waar je niets tegen uit kunt richten -
Haat heeft echter nauwelijks iets te maken met dat wat de haat veroorzaakt. Haat is hangen aan iets wat er niet is. Het is vastzitten in het leven en weten dat je geen uitweg hebt. Het is een ten diepste gevoeld onvermogen, het besef dat iets je niet lukt of zal gaan lukken, en dat je pogingen daartoe futiel zullen blijken. Het is de straf die de verliezer uitdeelt: je hebt verloren en je weet het, wat je rest is de haat.
Van je haat afkomen vereist dat je je weer op jezelf gaat richten. Dat je tenminste enige afstand neemt van jezelf en datgene wat je zo haat. Vervolgens dien je iets te zoeken waarmee je je kunt verbinden en waaraan je (opnieuw) zelfrespect kunt ontlenen. Pas daarna - en de tijd speelt daarin een belangrijke rol, oude wonden helen immers - ben je in staat de haat die je voelde, los te laten.
Ik heb genoeg gehaat in mijn leven en als ik daar zo op terugkijk, was het meest het gevoel verloren te hebben en klem te zitten in mezelf, verdriet, pijn en vooral onmacht.
Hoop
Hoop is dat wat je mist concreet maken en projecteren in de toekomst.
Hoop kun je benoemen, zowel naar vorm en inhoud als naar het tijdsbestek waarin dat waarop je hoopt, realiteit wordt of dient te worden. Hoop is aards en bijna tastbaar.
Een man die een beter leven wil, een man die een vrouw wil die hem niet bedriegt, een kind dat zich een broertje wenst, een schrijver die droomt van roem, een oude man die dood wil.
Hoop hoort bij verlangen zoals een fles hoort bij zijn inhoud. Je kunt hoop zien als de vertaling van het verlangen, als de bewuste stem van iets wat maar lastig onder woorden kan worden gebracht - verdriet, pijn, eenzaamheid, erkenning.
Zoals de mens niet zonder verlangen kan, kan hij ook niet zonder hoop. Er zou anders niets van hem overblijven.
Houden van
Houden van is een vorm van houden, vasthouden. De oudste betekenis van dit woord is hoeden. En dit is ook precies de kern van het begrip: houden van is liefde voelen voor die ander, plus hem of haar accepteren en verantwoordelijkheid nemen voor de relatie tussen jullie twee.
Houden van is daarom eerder een bewuste act dan iets wat je overkomt. Je besluit er toe, houdt je er aan, beroept je er op en cultiveert het.
Houden van heeft betrekking op al het wezenlijke in een relatie, zoals de emoties en gevoelens, het seksuele en intieme, en het denken en handelen. Het hoeft niet wederkerig te zijn. Omdat het een bewuste keuze is en van de ander wordt gehouden, kan die persoon er voor kiezen om het te ondergaan en het houden van niet te beantwoorden.
Houden van betekent ongeveer hetzelfde als liefde voelen voor. Het verschil is dat we bij het laatste de gevoelswaarde van de relatie benadrukken terwijl bij houden van de nadruk ligt bij de verantwoordelijkheid voor het zorgen voor de ander.
Een wezenlijk aspect van houden van is dat je naarmate je jezelf meer accepteert, makkelijker en vollediger kunt houden van iemand anders. Dit is een inzicht wat in de psychologie en alle godsdiensten naar voren komt. Het refereert vooral aan de wederkerigheid en gelijkwaardigheid die een relatie tot een mooie, volle relatie kunnen maken.
Daarmee komt ook een cultureel-ethisch aspect om de hoek kijken want gelijkwaardigheid en wederkerigheid hebben in de diverse culturen een andere waarde en betekenis.
Houvast
Elk mens heeft houvast nodig in het leven - je verbinden met iets of iemand om je zodoende veilig te wanen. Een vrouw, kind, man, huis, idee, bezit, werk, roem, onsterfelijkheid.
Wanneer je in de woestijn bent, maakt het feitelijk niet uit waar je gaat zitten. Links, rechts, voor of achter, het is allemaal eender en even leeg. Te beslissen waar dan te gaan zitten roept daarom onzekerheid en angst op, evenals het gaan zitten zelf.
Pas wanneer je die onzekerheid overwint en ergens gaat zitten, en die plek vervolgens markeert door een paal, stok of steen of iets anders wat voorhanden is, voel je je meer op je gemak. De markering symboliseert dat je je verbonden hebt met deze plek, deze plek is nu 'van jou.'
Waar het dan regelmatig mis gaat is dat mensen vervolgens symbool en verbinding verwarren. Ze zetten zich in voor het symbool en datgene wat 'van hen' is en gaan die verzamelen, en vergeten vervolgens waar het hen in oorsprong om ging, namelijk, de verbinding met de ander of het andere met het oogmerk houvast te ervaren.
Instinct
Een term die tegenwoordig vooral gebruikt wordt in relatie tot dieren of het dierlijke in mensen en waarmee dan de aangeboren, onbewuste geneigdheid tot bepaalde vormen van doeltreffend handelen bedoeld wordt.
Bijvoorbeeld, dat een pasgeboren dier of baby vrijwel automatisch de tepel van de moederborst zoekt om melk te drinken. Of dat een dier of mens een voorkeur heeft voor een veilige positie. Of dat een dier of mens dikwijls weet wanneer hij bekeken wordt, ook al gebeurd dat niet openlijk.
Een term die dicht in de buurt ligt en die specifiek voor mensen gebruikt wordt is intuïtie.
Intimiteit
Het samenzijn waarin je jezelf kunt zijn, vrijelijk en vertrouwelijk je emoties, gevoelens, verlangens en gedachten kunt uiten, en waarin je, desgewenst, op een plezierige manier je seksuele behoeften kunt bevredigen.
Niet in elke intieme relatie of situatie is seksualiteit aan de orde. Vaak is in plaats van het seksuele een bepaalde vorm van lichamelijkheid meer gebruikelijk (knuffelen, kussen, aaien). Over het algemeen is sprake van een glijdende schaal: hoe intiemer de relatie, des te meer ruimte voor lichamelijkheid en seksualiteit. Een relatie die alleen maar intiem is bestaat niet; een relatie die vele intieme momenten kent wel.
Je kunt ook intiem zijn in je eentje. Wat dan bedoeld wordt met intimiteit is dat je goed naar jezelf kunt luisteren en accepteren, op alle niveaus en zowel in het denken, voelen als doen.
Intuïtie
Onmiddellijk weten wat je van iets of iemand vindt, of wat je het beste kunt doen. Het is onbewust kennen dat meestal gebaseerd is op jarenlange ervaring met iets of iemand waardoor je heel gevoelig wordt voor de kleine signalen waarmee gebeurtenissen of situaties vaak gepaard gaan.
Zo weet een boer wanneer hij naar de lucht kijkt wat voor weer het de dag erop wordt, daar hoeft hij niet voor naar de radio te luisteren. En zo weten kinderen in gezinnen waar een van de ouders regelmatig agressief is, dikwijls feilloos wanneer iemand agressief gaat worden. Ze hebben als het ware jarenlang geleerd 'tussen de regels te lezen'.
In een fundamenteler perspectief is intuïtie gelijk aan weten wat je prettig en niet prettig of goed vindt, en datgene wat je tegenkomt daaraan afmeten. In feite praat je dan over zelfbesef en besef van je waarden, ideeën en overtuigingen.
Stel je bijvoorbeeld voor dat je getuige bent van een overval. Je weet intuïtief wat je daarvan vindt: je keurt het af of goed. Of beeld je de situatie in dat in een café een vrouw met je flirt: je weet wat je daarvan vindt en of je het prettig vindt of niet.
Intuïtie is een van de grote peilers van volwassen zijn en je leven vorm kunnen geven. Het staat naast het denken en voelen, en vult dat perfect aan. Waarmee niet gezegd is dat je intuïtie het altijd goed heeft.
Lichaamstaal
Lichaamstaal staat voor alles wat je met je lichaam zegt. Het is een taal in die zin dat elk gebaar, elke houding zijn eigen betekenis heeft en dat een goed toeschouwer op bewust zowel als onbewust niveau behoorlijk goed kan zien hoe de ander denkt, zich voelt of gedraagt.
Denk bijvoorbeeld aan iemands houding en wat dat uitdrukt, denk aan hoe iemand beweegt, staat, fronst, anders gaat staan, zijn hoofd achterover strekt, of zijn hand omhoog steekt ter afwering.
Emotionele ontladingen hebben ook een kant die onder lichaamstaal valt. Bij huilen bijvoorbeeld zegt het lichaam alles. En bij flirten of boosheid spreekt je lijf natuurlijk ook zijn taal. Hetzelfde geldt voor seksualiteit. Je kunt aan het lichaam zien of iemand opgewonden is of niet, of iemand lust heeft of niet. Denk aan harde tepels of een gezwollen lid, denk aan een sensuele lach.
Het specifieke aan lichaamstaal is dat het lichaam zowel bewust als onbewust zijn verhaal vertelt. In het laatste geval reageert het lichaam autonoom, alsof er geen denkend en voelend persoon bij aanwezig is. Denk bijvoorbeeld aan rugklachten of zere schouders wegens stress, beide typische psychosomatische klachten (dit zijn lichamelijke klachten met een psychische oorzaak). Dit is de basis van bijvoorbeeld de haptonomie en diverse vormen van psychische begeleiding.
Een term die dicht bij lichaamstaal in de buurt komt maar een iets andere invalshoek gebruikt, is non-verbaal gedrag. Dit is alles wat je laat zien en/of horen wat geen gesproken woord is. Bij non-verbaal gedrag is de invalshoek dat degene die het gedrag laat zien, dit non-verbale min of meer bewust stuurt. De term non-verbaal gedrag stamt uit de communicatieleer.
Wanneer je lichaamstaal en non-verbaal gedrag vergelijkt met verbaal gedrag valt op dat je aan de lichaamstaal en het non-verbale een grotere waarde dient toe te kennen. Met andere woorden: mensen kunnen zeggen wat ze willen, je kunt aan hun lijf zien of ze zelf geloven in wat ze zeggen. Je lichaam ligt nooit.
De reden hiervoor is dat gezien de evolutie, het lichamelijke uitdrukken dichter bij de mens staat dan de spraak. Daarin zijn we heel dierlijk. naast het verbale gedrag zet, gaat het non-verbale gedrijn vormen van meta-communicatie: díe communicatie waarbij je als wezen alles laat zien
Overdracht
Zoals een kind leert zijn evenwicht op een fiets te bewaren en zodoende bemerkt dat het kan fietsen, leert het ook zijn evenwicht bewaren in de omgang met anderen, en dan vooral de belangrijke anderen zoals vader en moeder.
Het kind bemerkt dan dat het een warme relatie met hen kan opbouwen en dat is wat het ten diepste zoekt.
Het kind voegt zich en leert gedrag ontwikkelen wat die belangrijke anderen, immers zo heel machtig in zijn ogen, graag bij hem zien.
Het kind gaat daarbij makkelijk over zijn grenzen, zeker in die situaties die voortdurend in onbalans zijn, en ontwikkelt dan ambivalent gedrag.
Het doet bijvoorbeeld vriendelijk maar is van binnen boos en verdrietig.
Wanneer het kind kind-af is, vergelijkt het degenen die het ontmoet onbewust met de machtige mensen die het zo goed van vroeger kent.
Dit gaat geheel gevoelsmatig en het kind wat geen kind meer is focust in het contact op die aspecten van gedrag bij de ander die hem het diepst raken.
En vervolgens gedraagt het zich zoals het geleerd heeft zich te gedragen in dit soort situaties met dit soort mensen.
Jong geleerd is oud gedaan.
Wij mensen zitten altijd een beetje in de overdracht.
Het is de manier waarop we anderen zonder erover hoeven nadenken tegemoet treden.
Soms echter zijn de ervaringen in het heden zo dwingend en hebben we juist bij het gedrag van de ander zulke diepgewortelde reactiepatronen ontwikkeld dat we in een reflex weer helemaal in de rol van het kind schieten dat we vroeger eens waren.
Met alle ambivalentie, pijn, angst en verdriet die daarbij horen.
Dan zitten we ècht in de overdracht.
Perfectionisme
Hèt perfecte bestaat niet, er valt altijd iets te bedenken wat nog méér perfect is, en zo verder. Toch streven we ernaar, altijd weer.
Waarom kwellen mensen zichzelf met die heilige graal, met die zoektocht naar het onbereikbare, dat wat immer achter de volgende bocht ligt.
Persoonlijke verandering
Persoonlijke verandering is dat je verandert in je manier van denken, omgaan met emoties, en gedrag in brede zin. Het betekent niet per se dat je overtuigingen en karakter veranderen, wel dat je ze verbreedt, verdiept en nuanceert.
Verandering gaat grofweg gezien meestal in drie, elkaar overlappende stappen:
- Naar jezelf kijken.
Bewust worden en ervaren van wat je klacht of probleem precies inhoudt, en wat je nou eigenlijk doet en wanneer.
Verwerven van inzicht in waarom je dit nou allemaal doet.
- Rouwen om wat is en was.
Accepteren en verwerken dat die oude patronen niet meer voldoen, accepteren dat iets nieuws nodig is.
- Het nieuwe ontwikkelen.
Je oude denkbeelden en gedrag overboord zetten en nieuwe ideeën en gedrag ervoor in de plaats zetten.
Ervaren wat kan, oefenen, integreren en verder ontwikkelen.
Persoonlijkheid
Het totaal aan eigenschappen, karaktertrekken, gedragingen en uiterlijkheden die een mens tot een uniek individu maken.
De eigen, karakteristieke manier waarop iemand denkt, voelt en handelt, omgaat met zichzelf en anderen, en in de wereld staat.
Grote delen van de persoonlijkheid liggen vast omdat ze in de genen van de persoon gecodeerd zijn (zoals het graag op jezelf willen zijn of juist met anderen willen verkeren).
Andere delen vorm je vooral in de eerste levensjaren in interactie met je opvoeders en belangrijke anderen (broers en zussen, familie) en onder invloed van belangrijke gebeurtenissen (zoals bijvoorbeeld ongelukken of agressie).
De delen die daarbij gevormd worden betreffen vooral je overtuigingen, normen en waarden.
Daaromheen ontwikkel je in de verdere loop van je leven, wederom in interactie met je omgeving, de mensen met wie je verkeert en wat er op je afkomt, veel gewoontes en ideeën over hoe de buitenwereld in elkaar zit.
Je verfijnt jezelf als het ware.
De eerstgenoemde delen zijn het moeilijkst, de laatstgenoemde het makkelijkst te veranderen.
Een goede maat om te kijken hoe iemand in elkaar zit, is de zogenoemde Big Five Test waarin je naar vijf clusters van eigenschappen kijkt: extravert vs introvert, vriendelijk vs vijandig, zorgvuldig vs los, neurotisch vs stabiel, onderzoekend vs onverschillig.
Samen geven de posities in elk cluster een zeer gebalanceerd beeld van een persoon.
Pikorde
Waar mensen bij elkaar zijn, stellen ze, bewust of onbewust, een rangorde in status vast.
Een bioloog zou zeggen dat dit zo is omdat we van de apen afstammen en dat het bij deze dieren ook zo toegaat. Een pikorde brengt rust en veiligheid in de groep en stelt haar in staat effectief als groep te functioneren.
Psyche
Levensadem, leven, geest, ziel; het levensprincipe van een mens (uit: van Dale, Nederlands Woordenboek).
In bredere zin kun je psyche zien als de geestelijke gesteldheid van een persoon.
Seksualiteit
Een complex van gevoelens, gedachten en handelingen die alle te maken hebben met het willen (laten) bevredigen van gevoelens van lust die je zo regelmatig kunt ervaren. ››
Deze lustgevoelens zijn vooral gekoppeld aan specifieke delen van het lichaam, de zogenaamde erogene zones, plaatsen waar veel zenuwen zitten die gevoelig zijn voor aanraken, zoals de genitaliën, borsten, tepels, billen, anus, buik, oksels, mond en oren. Op gezette tijden ervaar je op die plekken een prettige opwinding die je kunt neutraliseren door beroering en stimulering, waarna een climax volgt, en je vervolgens ontspant.
Bij seksualiteit in engere zin gaat het vooral om het lichamelijke seksuele functioneren, het seksuele gedrag en de seksuele beleving, en de plaats die dit alles inneemt in iemands leven. In bredere zin gezien gaat seksualiteit ook over sensualiteit en erotiek, macht, en jezelf uitdrukken door middel van je seksuele identiteit.
Seksualiteit heeft een sterke persoonlijke component die gevormd wordt door persoonlijke ervaringen, normen en waarden. Het heeft ook een culturele component: wat in de ene gemeenschap als uiterst lustopwekkend gezien wordt, kan in de andere misschien wel totaal niets oproepen. Seksualiteit dien je niet te verwarren met intimiteit. Het laatste is vooral gericht op de relatie, het eerste op bevrediging.
Verdriet
Verdriet is het volledig en zonder voorbehoud accepteren van iets vervelends of pijnlijks wat je bemerkt of ervaren hebt, zoals een afwijzing, een verlies, ruzie, een gemiste kans, de dood, armoede, oorlog, hoe mensen met elkaar omgaan. Je accepteert verdriet omdat je weet dat je niets aan dat vervelende of pijnlijke kunt veranderen. Het is zoals het is.
Verdriet is een van de vier basisemoties (angst, boosheid, plezier, verdriet) die een mens kent; het wordt deels gestuurd door het autonome zenuwstelsel. Een lichte vorm van verdriet is teleurstelling, zwaardere vormen zijn onder meer heimwee en weltschmerz (treuren om het leven zelf).
Het kunnen toelaten en tonen van verdriet is een belangrijk onderdeel van elk rouwproces. Want hoe beter en dieper gevoeld je een verlies accepteert, hoe makkelijker je ruimte maakt voor iets nieuws. Mensen die niet bij hun verdriet kunnen, zijn vaak nogal verkrampte mensen.
Depressiviteit is géén vorm van verdriet, wel bestaat er een relatie tussen die twee. Als je depressief bent ga je op een verkeerde manier met je verdriet om, je blijft er als het ware in vast zitten.
Je kunt verdriet op verschillende manieren uiten. Het bekendst zijn huilen, jammeren, het vertrekken van je gezicht of andere delen van je lichaam, verkrampen, in elkaar zakken, op bed liggen. Het is een vorm van jezelf ontladen. Soms verberg je verdriet onder boosheid omdat je geleerd hebt al dat emotionele te zien als iets negatiefs. Soms breng je anderen schade toe, of juist jezelf (haren uit je hoofd trekken, jezelf verminken).
Verdriet draag je makkelijk over op anderen. Denk maar eens aan een situatie dat je naast iemand zit die verdriet heeft en wat dat bij je oproept. Anderzijds hebben mensen die verdriet hebben vaak behoefte aan steun en troost van anderen want, vinden ze, verdriet is er om, net als blijheid, gedeeld te worden.
Verlangen
Verlangen is Sehnsucht. Het is jezelf iets wensen wat er niet is maar waarvan je wel ongeveer weet - of denkt of voelt te weten - wat het je zal bieden.
Elk verlangen correspondeert met een gevoeld gemis of verdriet, zonder dat zal en kan het niet bestaan.
Zo zal een vrouw enkel naar een kind verlangen als ze het niet-hebben van een kind als een gemis ervaart. Een man zal verlangen naar rijkdom en roem indien hij er, naar zijn mening, te weinig van bezit.
Mensen verlangen altijd. Omdat ze in de kern altijd twijfelen aan zichzelf en onzeker in het leven staan. Omdat ze dat, wegens onvermogen, vertalen naar gemis en verdriet. Verlangen is de ultieme roep om, al is het maar voor even, gered te worden van de desillusie van het leven.
De bevrijdende smaak van een glas wijn, de cadans van een vrouw die je berijdt, de lokkende roep van de woestijn, een smeltende Twix in je mond.
Vervreemding
Ik weet nog, járen terug, dat ik voor het eerst na een lang verblijf in Afrika terug in Nederland over het hoofdpad van de Bijenkorf in Amsterdam liep. Het was overweldigend, en teveel om te kunnen behappen. Ik ging op slot en realiseerde me - later - dat ik vervreemd was geraakt van dat rijke, Nederlandse leven.
Werk
Aan het werk wat hij doet en het inkomen wat dat oplevert, ontleent de mens een belangrijk deel van zijn identiteit.
Heel vroeger, toen de mens nog jaagde en noten en vruchten verzamelde, lag dat anders. Werken bestond uit het jagen op en doden van dieren, het maken van schoeisel, kleding en gebruiksvoorwerpen, het bereiden van een maal.
Werken stond toen dicht bij het leven - het was immers het leven zelf. En aan hoe we dat deden, dat leven leiden, ontleenden we trots en, net als nu, een belangrijk deel van onze identiteit.
Nu houden we ons misschien bezig met het invullen van formulieren op de computer, het observeren van technische processen, het aanslaan van de kassa, het aansturen van teams, het beroepsmatig afvegen van billen.
Je kunt je afvragen hoe dicht deze bezigheden bij onszelf staan en welke gevolgen dat heeft voor ons vermogen trots te zijn en een identiteit te construeren.
Zinnelijkheid
Als je van iemand zegt dat hij zinnelijk is, bedoel je dat die persoon vooral lichamelijk georiënteerd is en dat boven het denken, en zelfs soms ook boven het voelen stelt. Zinnelijkheid is lichamelijkheid in de brede zin van het woord, lijfelijkheid, waarbij alle zintuigen gretig gebruikt worden. Oogcontact, lijf tegen lijf, warme nabijheid, seksualiteit, het ruiken van een scheet.
In onze Westerse maatschappij vinden we zinnelijkheid maar lastig en, vaak, vies. We zijn elkaar niet nabij, ontmoeten elkaar bij voorkeur niet fysiek. Een ferme handdruk, drie kussen in de lucht. Misschien ongewild in trein of tram of, met mate toegestaan, sauna.
Het lijfelijke staat voor ons gelijk aan het dierlijke in de mens: geweld, seks, eten en drinken, ontlasten. En daar voelen we ons in toenemende mate minder op ons gemak bij. Ons Protestantse gedachtegoed en de Verlichting, met haar voorliefde voor de ratio, zijn daar mede debet aan. Evenals de moderne samenleving die weinig opheeft met niet-gereguleerde ongeremdheid en het echte, blote zijn.
De weinigen in onze samenleving die na hun opvoeding nog zinnelijk gedrag durven of kunnen laten zien - het wordt er uitgeramd - hebben het zwaar. Degenen met wie ze verkeren, raken meestal in verwarring want interpreteren het gedrag totaal verkeerd.
Waar lijfelijkheid enkel nog staat voor surrogaten als enerzijds Rambo en miss Pornostar - met geschoren vagina, dat wel - en anderzijds voor een androïde lifestyle beleving zonder kraak of smaak, is de zinnelijkheid allang verdwenen. Behalve in onze dromen dan.
Lees verder over Perfectionisme